تاملی بر نقال و شاهنامه خوان شهیر؛ آسید مصطفی سعیدی

غلامرضا شمسی- شاهنامه خوانی آیینی خجسته برای شناخت باورهای ژرف اساطیری و شخصیتهای سترگ این مرز و بوم است که ریشه در ژرفای هزاره های تو در توی فرهنگ ایرانی دارد.

در روزگاران کهن این آیین را “گوسانها” انجام می دادند. بدان شیوه که با حضور در جمع مردم برای آنان قصه هایی از روزگاران پیشاتاریخی و تاریخی نقل می کردند و باورها و اندیشه های ماندگار فرهنگ و تمدن ایرانی را در قالب قصه های شاهان و پهلوانان خجسته و گجسته برای مردم حاضر در جلسات با زیبایی های لفظی و معنایی بیان می نمودند.

این آیین و سنت نیکو با خلق شاهنامه فردوسی با محوریت شاهنامه خوانی ادامه یافت با این تفاوت که در مجالس نقالی به نقل روایتهایی از داستانهای شاهنامه توجه می شد که به صورت شفاهی و سینه به سینه از نقالان پیشین شنیده شده بود و گاه در جزئیات و کلیات داستانها با روایتهای شاهنامه تفاوتهای فراوان داشت.

بدین دلیل از دیرباز نقل نقالان حاوی اطلاعات فراوانی برای تحلیل و شناخت دقیقتر شخصیتهای اساطیری و نیمه اساطیری و خویشکاریهای آنان به شمار می آمده است که با عنوان” طومار” آن نقال شناخته می شود و در سالهای اخیر انتشار طومار نقالان از کارهای پژوهشی ارزشمندی است که با کوشش استادانی چون دوستخواه و آیدنلو صورت پذیرفته است.

به اعتقاد شاهنامه پژوهان نامبرداری چون ابوالفضل خطیبی و میرجلال الدین کزازی مهمترین طومار نقالی روزگار ما متعلق به نقال شهیر بروجردی، مرحوم سید مصطفی سعیدی است.

مرشد سعیدی طومار خویش را به تشویق اساتید حوزه شاهنامه پژوهی با عنوان طومار مرشد سعیدی در قالب دو جلد چاپ نموده است. این نقال فرهیخته با صدای گیرا و جذاب خود، سالها به نقل طومار خویش در مجالس عمومی و قهوه خانه های خیابان دوازده متری بروجرد اهتمام می ورزید و در سالهای اخیر در مجامع ادبی و شاهنامه پژوهی و برخی شبکه های تلویزیونی داخلی و برون مرزی به عنوان مهمان ویژه به نقل طومار خویش می پرداخت.

متاسفانه سکونت ایشان در شهرستان بروجرد و بی توجهی فرهیختگان و مسئولین در بازشناسی و معرفی وجوه عمیق اطلاعات گرانسنگ ایشان موجب عدم شناخت بایسته ایشان گردید چنانکه از دانش فراوان و نقل فوق زیبای ایشان به شایستگی استفاده نشد و در حالی از این دنیا رخت بربست که آنچنان که شان علمی ایشان بود شناخته نشد. افسوس و صد افسوس. رحمت الله علیه.