نگاهی به تاریخ بروجرد؛ نرخ نامه بهای گوشت و نان در ۷۶ سال پیش

محمد گودرزی (الف فرهیخته)- در واپسین روزِ آخرین تابستان قرن ۱۴ هجری شمسی، مسئولان مربوطه با صدور اطلاعیه ای از افزایش پنجاه درصدی قیمت نان در بروجرد خبر دادند و این افزایش قیمت از اول مهر ماه اعمال شد.

صدور این اطلاعیه تداعی گر اطلاعیه مشابهی شد که دُرست در نخستین روزهای پاییز سال ۱۳۲۳ از سوی شهردار وقت بروجرد صادر شده بود. با این تفاوت که آن زمان به واسطه وقوع جنگ جهانی دوم، کشور عزیز ما ایران و شهر بروجرد در اشغال نیروهای متفقین بود و به همین دلیل، دیو قحطی و گرانی گلوی آحاد مختلف مردم را به سختی می فشرد.

متن اطلاعیه را از روزنامه راز، نقل می کنم:

روزنامه راز، دوشنبه ۱۷ مهر ۱۳۲۳ ، شماره ۱
آگهی شماره ۱۶۸۴ مورخ ۱۶ مهر ۱۳۲۳

بهای نان از تاریخ ۱۷ / ۷ / ۱۳۲۳ تا تجدید آگهی ثانوی به شرح زیر تعیین و اعلام می شود:

۱-نان سنگک اعلا کیلویی ۲۰ / ۳ ریال، صدی به سنگ بروجرد ۸ ریال
۲-نان لواش اعلا خانگی کیلویی ۴ ریال، صدی به سنگ بروجرد ۱۰ ریال
متخلفین از نرخ معینه بالا، به دادگاه کیفرِ گران¬فروشان احاله و به کیفر خواهند رسید.
شهردار بروجرد، مجد

چند توضیح:
– «صدی» یا «سَئی» در لهجه بروجردی معادل دو و نیم کیلوگرم بود.

در آن سال ها، نانواها موظف بودند که نان را وزن کنند و بفروشند و خرید و فروش نان، بر اساس وزن آن صورت می گرفت.  فروش نان به صورت «قرص» در چند دهه اخیر رواج یافته است.

آن زمان، نانوایان شهر تنها نان سنگک می پختند و نان لواش توسط برخی زنان در خانه ها پخت و عرضه می شد و هنوز نانوانی لواشی، حرفه ای مستقل و مردانه نشده بود.

 از مقایسه نرخ نامه جدید و اطلاعیه شهرداری بروجرد در پاییز سال ۱۳۲۳ می توان فهمید که قیمت نان لواش در طول ۷۶ سال گذشته ۷۰۳۱ برابر و قیمت نان سنگک ۷۵۰۰ برابر افزایش داشته است. البته این نکته را باید منظور داشت که در سال ۱۳۲۳ دولت یارانه ای بابت نان پرداخت نمی کرد و قیمت نان بر اساس قاعده عرضه و تقاضا یا بازار آزاد تعیین می شد هرچند، شهرداری بر قیمت گذاری و فروش نان نظارت داشت.

بهای گوشت در بروجرد در ۷۶ سال پیش

 راز ، دوشنبه ۱۷ مهر ۱۳۲۳ ، شماره ۱
آگهی شماره ۱۶۸۵ مورخ ۱۶ مهر ۱۳۲۳
بهای گوشت از روز ۱۷ / ۷ / ۱۳۲۳ تا تجدید آگهی ثانوی به شرح زیر تعیین و اعلام می شود :
۱- گوشت گوسفند با استخوان هر کیلویی ۴۰ / ۲۲ ریال، نیمه به سنگ بروجرد ۷ ریال
۲- گوشت گوسفند بدون استخوان هر کیلویی ۸۰ / ۲۸ ریال، نیمه به سنگ بروجرد ۹ ریال
۳- گوشت گاو با استخوان هر کیلویی ۲۹ / ۱۱ ریال، نیمه به سنگ بروجرد ۵۰ / ۳ریال
۴- گوشت گاو بدون استخوان هر کیلویی ۴۰ / ۱۴ ریال، نیمه به سنگ بروجرد ۵۰ / ۴ ریال
بدیهی است در صورت تخلف فروشندگان از نرخ معینه بالا، متخلفین به دادگاه گران فروشان احاله و تسلیم خواهند شد .

شهردار بروجرد ، مجد

چند توضیح:

– نیمَهْ در عُرف بازار بروجرد حدود ۳۳۰ گرم بود.

– مقایسه قیمت های مندرج در این آگهی با قیمت های امروزی، از رشد شگفت انگیز قیمت ها حکایت دارد: گوشت گوسفند حدود ۳۸ هزار برابر شده و گوشت گاو نزدیک به ۶۰ هزار برابر!!!

– با استناد به آگهی فوق روشن می شود که در دهه های گذشته، گوشت گوسفند نسبت به گوشت گاو تقریباً دو برابر گران تر بود. یک دلیل آن تقاضای بیشتر برای گوشت گوسفند بود که در دید بروجردی ها طبعی «گرم» داشت و برای آبگوشت و کباب کوبیده – دو غذای مشهور بروجرد- از گوشت گاو و گوساله، که «سرد» بود مناسب تر می نمود.

این اختلاف قیمت سبب شده بود که برخی کبابی های از ترکیب گوشت گاو و گوسفند در طبخ کباب کوبیده استفاده کنند. البته این قبیل کبابی ها بیشتر در بازار مرکزی شهر، جایی که روزانه گروه های زیادی از اهالی روستاهای پیرامون برای خرید به آنجا می آمدند، قرار داشتند! اختلاف قیمت گوشت گوسفند و گاو برای دهه ها ادامه داشت و تنها در یکی دو دهه اخیر قیمت این دو به یکدیگر نزدیک شده است.

در گذشته و زمانی که هنوز پای یخچال و فریزرهای امروزی به هیچ خانه ای باز نشده بود، اهالی بروجرد  -مانند مردم دیگر شهرهای ایران- مایحتاج خود را به صورت تازه، به اندازه مصرف روزانه و از بازارچه محله یا گذر تهیه می کردند.

بر مبنای خاطرات مُسن ترها می توان گفت که سرانه مصرف گوشت –نسبت به امروز- بسیار پایین بوده است؛ غالب خانواده ها در روز بیشتر از «نیمه» (حدود ۳۳۰ گرم) گوشت نمی خریدند! این موضوع به پایین بودن سطح درآمد اکثریت مردم ربط داشت و شکل زندگی بسیار ساده و بی تکلف شان.

جالب آن بود که مصرف گوشت در فصل های گرم سال (نیمه دوم بهار و تابستان) کمتر هم می شد و انواع غذاهایی که می شد با سبزیجات و صیفی جات تدارک دید، مانند: همه تره ای، ماست و خیار، کشک و بادنجان جای غذاهایی مثل آبگوشت را می گرفت.

محمد گودرزی، پژوهشگر تاریخ بروجرد